Marktwerking? Enkel als het uitkomt

De geldkranen gaan open
23 april 2018
Over boerka’s en boerkini’s
14 juli 2018

Marktwerking? Enkel als het uitkomt

In de economie wordt de term markt als volgt omschreven: “het geheel van omstandigheden waaronder gevraagde en aangeboden hoeveelheden van een bepaald product of een bepaalde dienst verhandeld worden en waar een prijs ontstaat.” Met andere woorden, de markt is en fictieve plaats waar, door het spel van vraag en aanbod een prijs ontstaat. Als er veel aanbod is daalt de prijs, als er veel vraag is stijgt de prijs. Zo waren enkele jaren geleden de peren zeer goedkoop omdat er toen een embargo was vanuit Rusland tegen Europese peren. Doordat er dus minder vraag was (de Russen konden geen peren meer kopen) daalde de prijs op de perenmarkt fors.

Dit mechanisme zou zich ook moeten afspelen op de arbeidsmarkt: lonen van jobs die weinig mensen kunnen of willen doen zullen stijgen en de lonen van gemakkelijke en toegankelijke jobs zullen laag zijn. In jobs waar de mensen zelf hun loon bepalen (zelfstandige jobs vooral), zie je dit effect goed. Denk maar aan loodgieters of elektriciens waarover iedereen klaagt dat ze te duur zijn, deze mensen kunnen hun prijs hoog zetten omdat er weinig concurrentie is. De schoolcultuur in Vlaanderen -zeker die in de meeste ASO scholen- kijkt zeer negatief naar technische en beroepsrichtingen. Dat resulteert natuurlijk in een tekort aan technische profielen op de arbeidsmarkt en de zelfstandigen zijn de eersten die daar gebruik van kunnen maken omdat zij telkens hun loon opnieuw kunnen onderhandelen. Zij kunnen gemakkelijker een hoger loon vragen en hun aantal uren verminderen. Daar is absoluut niets mis mee, sterker nog, het is gezond want het zet mensen aan om te kiezen voor deze beroepen op de momenten dat het aanbod de vraag moeilijk kan volgen.

Toch zijn er zeker ook bemerkingen te maken tegenover deze marktwerking. Denk maar aan de exuberante lonen van sommige CEO’s. Hier wordt vaak geargumenteerd dat het om marktwerking gaat en dat, als je kwaliteit wilt, je daar ook voor moet betalen. Maar de ironie wil net dat de prestaties van een CEO veel moeilijker meetbaar zijn dan van zowat elke andere job. Dat er dan aandeelhouders zijn die in volle overtuiging meer dan een miljoen per jaar neertellen voor een CEO is eigenlijk niet te begrijpen en leidt er volgens onderzoek zelfs toe dat het werknemers van die bedrijven demoraliseert.

Iets dat ook niet te begrijpen is zijn de zogenoemde tekorten op de arbeidsmarkt. Afgelopen weekend, in het VRT-programma “de markt”, kwam men exact datgene zeggen: de arbeidsmarkt staat in brand, er zijn te veel vacatures voor te weinig werknemers. Dat is grotendeels onzin.

Als we kijken naar de meerderheid van de vacatures waar het over gaat dan valt het op dat het probleem niet ligt bij de opleiding, maar bij de aantrekkelijkheid van de job zelf (zie afbeelding (bron: VRT)).

 

Beroepen als schoonmakers, verplegers en leerkachten kampen niet met het probleem dat jongeren de opleiding niet volgen. Het probleem is dat de jobs te onaantrekkelijk zijn. Zo zeggen 4/10 verplegers dat – moesten ze opnieuw kunnen kiezen- ze een andere job zouden kiezen (DS 12/05). Voor leerkrachten is er een gelijkaardig verhaal, al hebben zij meer uitwegen: bijna de helft van de leerkrachten stopt binnen de 5 jaar (DS 09/05). En dan is er ook nog het kuispersoneel, een job die geen enkele ervaring of diploma vereist, maar die zo vreselijk is dat er 25 000 vacatures voor zijn. Als werkgevers de job aantrekkelijker zouden maken, dan zouden die tekorten vlot weggewerkt worden. Maar diezelfde mensen die het logisch vinden dat CEO’s zo veel verdienen, zijn ook diezelfden die klagen dat leerkrachten te veel vakantie hebben en vinden dat hun poetsvrouw niet te veel mag kosten. Als je met die instelling blijft rondlopen dan zal het niet verbazen dat die jobs niet ingevuld geraken.

We moeten de gedachten omkeren: er is geen tekort aan leerkrachten, verplegers en kuispersoneel, er is een tekort aan goede jobs in al die sectoren. Want als al die jobs zo gemakkelijk en goedbetaald zijn, waarom wil niemand ze dan doen? Het is tijd dat er wordt gestopt met zagen en men overgaat tot acties om die jobs aantrekkelijk te maken. Want als er één iets is dat deze drie jobs met elkaar verbindt is het wel dit: ze staan allemaal in voor basisnoden in onze samenleving. Zorg, onderwijs, onderhoud, we kunnen niet zonder. Het feit dat we net deze jobs als maatschappij aan het onderwaarderen zijn, terwijl we CEO’s in overvloed hebben die we meer betalen dan ze op kunnen doen, toont aan dat onze maatschappelijke prioriteiten niet juist zitten.